Veri Kurtarma Hizmeti Seçerken Nelere Dikkat Edilir?

Veri kaybı fark edildiğinde ilk tepki genellikle cihazı yeniden açmak, farklı bir kabloyla denemek veya kurtarma yazılımı indirmek olur. Oysa bu denemeler, kurtarılabilecek verinin bir kısmını kalıcı olarak silebilir. Veri kurtarma, doğru yapıldığında sabırlı bir teşhis süreci; yanlış yapıldığında ise diski tamamen kaybetme yoludur. Bu yazı, hangi arızada ne yapılmaması gerektiğini ve servis seçerken hangi soruların sorulacağını anlatır.

İlk saat: cihazı açmayı bırakın

Veri kaybının ardından yapılacak en doğru şey, cihazın gücünü kesip bir daha açmamaktır. Tıkırtı sesi gelen bir sabit diskte her açılış, kafa ile plaka arasındaki temas riskini artırır. Telefon veya hafıza kartında yeni fotoğraf çekmek, uygulama güncellemek ya da cihazı biçimlendirmek, silinen alanların üzerine yazılmasına neden olur. Cihazın markası, modeli, kapasitesi ve belirtisi not edilmeli; mümkünse ses kaydı alınmalıdır. Servise "ne yaptıysanız aynen anlatın" demek yerine, yapılanları yazılı götürmek teşhisi hızlandırır.

Arıza sınıfı çözümü belirler

Veri kaybı tek bir olay değildir. Yanlışlıkla silme, biçimlendirme ve dosya sistemi bozulması mantıksal arıza sınıfına girer; bu grupta yazma korumalı bir kopya alınarak kurtarma denenebilir. Disk kendini tanıtmıyorsa, takıldığında ses çıkarıyorsa ya da kapasite yanlış görünüyorsa firmware veya elektronik kart sorunu olabilir. Düşme, sıvı teması veya aşırı ısınma mekanik arızaya işaret eder. RAID yapılarında ise tek tek diskler sağlam görünse bile dizilim bozulmuş olabilir; bu durumda diskleri birleştirmek için acele edilmemelidir.

Sabit disk ile SSD aynı iş değildir

Sabit diskte plaka, kafa ve motor mekaniktir; tozlu ortamda açılan bir disk kısa sürede kullanılamaz hâle gelir. Bu nedenle kafa değişimi gibi işlemler temiz oda koşullarında yapılmalıdır. SSD'lerde hareketli parça yoktur ama kontrolcü, firmware ve bellek çipleri devreye girer. Bazı SSD'lerde veri şifreli tutulur ve kontrolcü arızasında çipler sökülüp okunmadan sonuç alınamaz. Hafıza kartı ve USB belleklerde ise tek parça yapı, çip üzerinde onarım gerektirebilir. Servisin "her cihazı kurtarırız" demesi yerine cihaz tipine göre hangi yöntemi kullandığını anlatması beklenir.

Teşhis, fiyat ve başarı koşulu

Veri kurtarmada tek kalem fiyat vermek zordur; çünkü işin kapsamı ancak teşhisten sonra netleşir. İyi bir servis, önce diski inceler, arıza sınıfını ve tahmini süreyi söyler, ardından fiyat verir. Kurtarma başarısız olursa ne olacağı, hangi durumda ücret alınmayacağı baştan konuşulmalıdır. "Kesin kurtarılır" diyen bir yaklaşım yerine, dosya listesinin önce görülmesi ve onay verilmesi daha sağlıklıdır. Bazı servisler tüm disk yerine yalnızca belirli klasörleri kurtarmayı önerir; bu, süreyi ve maliyeti azaltabilir.

Temiz oda, imaj ve yazma koruması

Mekanik arızalarda diski açmadan önce plaka yüzeyinin korunması gerekir. Temiz oda, toz parçacıklarını kontrol eden bir ortamdır; her servis bu koşullara sahip değildir. Sağlam görünen bir diskte bile ilk iş, diskin birebir imajını almak ve tüm kurtarma denemelerini imaj üzerinde yapmaktır. Doğrudan özgün diske yazan yazılımlar, geri dönüşü olmayan değişiklikler yapabilir. Yazma korumalı adaptör kullanımı, bu riski azaltır. Servise "imaj alıyor musunuz, çalışmaları kopya üzerinde mi yapıyorsunuz" diye sormak, teknik yaklaşımı anlamanın en hızlı yoludur.

Gizlilik, erişim ve zincir kaydı

Diskteki veri çoğu zaman kişisel veya ticari sır niteliğindedir. Servisin veriye kimlerin erişeceğini, iş bitiminde kopyaları ne yapacağını ve teslimden sonra ne kadar süre saklayacağını yazılı belirtmesi gerekir. Gizlilik sözleşmesi, teslim tutanağı ve dosya listesi bu işin doğal parçalarıdır. Kargo ile gönderilecekse paketleme, takip ve teslim kaydı ayrıca düşünülmelidir. Verinin iş bitiminde imha edilmesini isteyip istemediğiniz de baştan konuşulmalıdır.

Fidye yazılımı ve şifrelenmiş dosyalar

Fidye yazılımı bulaşmış bir cihazda dosyalar şifrelenmiş olabilir; bu durumda silme veya yeniden kurulum yapmak, kurtarma seçeneklerini azaltır. Ödeme yapmak, dosyaların geri geleceği anlamına gelmez ve karşı tarafı teşvik eder. Cihazı ağdan çıkarmak, açık kalan hesapların parolalarını değiştirmek ve olayı kayıt altına almak ilk adımlardır. Şifreleme anahtarı elde yoksa, kurtarma uzmanının yapabileceği şey sınırlıdır; bu nedenle düzenli ve ayrı tutulan yedek, en etkili çözüm olarak kalır.

Kopya sayısı ve saklama süresi

Kurtarma sırasında servisin kaç kopya tuttuğu ve bunları nerede sakladığı önemlidir. Tek kopya üzerinde çalışmak, yeni bir arıza durumunda tüm veriyi riske atar; en az iki ayrı ortamda kopya bulunması daha sağlıklıdır. İş bitiminde bu kopyaların ne zaman silineceği yazılı belirtilmelidir. Kurumsal veride, kopyaların şifreli taşınması ve teslimde dosya bütünlüğünün kontrol edilmesi gerekir. Aynı disk üzerinde üst üste kurtarma denemesi yapılmamalıdır.

Servis seçerken bakılacak işaretler

Servisin daha önce hangi cihaz tipleriyle çalıştığını, temiz oda koşullarını, kullandığı yazılım ve donanımı, ortalama iş süresini ve iletişim biçimini sorun. Yalnızca telefonla "getirin bakalım" diyen, yazılı teşhis vermeyen ve veriyi teslimde listelemeyen bir servisle çalışmak risklidir. İşin her aşamasında size bilgi verilmesi, onayınız olmadan müdahale edilmemesi ve teslimde dosya kontrolü yapılması beklenir. Hizmy üzerinden gelen tekliflerde fiyatı usta belirler; platform komisyon almaz ve ustalar günde üç teklif hakkıyla çalışır. Kapsamı yazılı mutabakat kaydına bağlamak, süreç boyunca belirsizliği azaltır.

Ustaya sorulacak sorular

1. Arızayı hangi yöntemle teşhis ediyorsunuz, yazılı rapor veriyor musunuz?
2. Çalışmayı özgün disk üzerinde mi, imaj üzerinde mi yapıyorsunuz?
3. Mekanik arıza varsa temiz oda koşullarınız var mı?
4. Kurtarma başarısız olursa ücret ve teslim nasıl oluyor?
5. Veriye kimler erişiyor, iş sonunda kopyaları ne yapıyorsunuz?
6. Tahmini süre ve iletişim sıklığı nedir?

Teslimde kontrol edilecekler

Kurtarılan dosya listesi teslimden önce görülmeli, açılabildiği denenmelidir. Dosya adları, klasör yapısı ve tarihlerin korunup korunmadığı kontrol edilir. Teslim edilen medya yeni ve yeterli kapasitede olmalıdır. Servis, özgün diski ve kopyaları ne yapacağını yazılı söylemelidir. Ödeme ve teslim tutanağı, yapılan işi ve sınırlarını açıkça içermelidir.

Veri kurtarma için veri kurtarma hizmeti sayfasına, işçilik kalemleri için veri kurtarma fiyatları sayfasına bakabilirsiniz. Talebinizi veri kurtarma ilanı ile oluşturup bölgenizdeki uzmanlardan teklif toplayabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Sunucu Yönetimi ve Kurulumunda Nelere Dikkat Edilir?
• Sızma Testi (Pentest) Seçerken Nelere Dikkat Edilir?